Over de vertaling

Al van meet af aan, toen ik begon met het vertaalwerk van dit project –voortvloeiend uit een verwantschap tussen een deel van de post-romantische en symbolistische poëzie van J.J. Slauerhoff en de lyrische traditie van de fado– wist ik dat ik moest kiezen, en juist díe gedichten vertalen die, volgens mij, het beste aansluiten bij het Portugese sentiment en levensgevoel dat zo eigen is aan de fado. Daarom ook is er, uitgaande van het hoofddoel van dit project –het omzetten van Slauerhoffs lyriek in fado en/of balada– niet zozeer gekozen voor een strikt letterlijke vertaling, als wel voor één die tegemoet komt aan de eisen van compositie en zang, uiteraard met behoud van de poëtische boodschap. In die gedichten waarin het rijm tegenstribbelde en er moeilijker aan vast te houden was, heb ik geprobeerd tot andere oplossingen te komen, waarbij de nadruk bleef liggen op de melodische lijn van de versregels en het ritme van het gedicht als geheel.

Hoewel hij de stad Porto kende vanuit zijn studententijd, was het Lissabon waaraan Slauerhoff zijn hart verloor. Wat voelde de dichter zich aangetrokken door het nachtelijke uitgaansleven in die oude stad, door die duistere sfeer van onontkoombaar noodlot, in de schaduw waarvan het gewone volk zijn ellende verdroeg, troost zoekend in het lied en de klaagzang van de guitarras!
Ook hij heeft de eenzaamheid leren kennen, de oceanen doorkruisend op zoek naar de zin van het leven, ook hij legde aan in havens aan verre kusten, en voelde zich verloren in de onafzienbaarheid– leeg, over leege zeeën. Lissabon, met haar schaduwrijk labyrinth van Moorse straatjes, was voor hem als een thuishaven, waar hij zich veilig wist:
Daar kom ik vele’ als mijzelve tegen / Die leven zonder liefde, lust, hoop…’
Zo bezong hij de mensen die –uitzichtloos, als hij– “doelloos” door de stegen dwalen, tussen echo’s van fado en muren van stilte. Zo klinken zijn verzen hier opnieuw, spiegel van een gekwelde ziel die slechts in de saudade verzachting vindt voor haar pijn:
Ik heb alleen herinneringen, / Mijn leven is allang voorbij. / Hoe kan een doode dan nog zingen? / Geen enkel lied leeft meer in mij.

Titels als Vida Triste, O Engeitado, Fado en Saudade uit de bundel Soleares en Angustia uit Al Dwalend doen uit zichzelf al denken aan fado-titels. Waarom Slauerhoff koos voor Portugese titels voor deze gedichten, wordt overgelaten aan de verbeelding van lezer en luisteraar. Daarnaast vestig ik er echter graag de aandacht op, dat het gedicht Vida Triste niet van de hand van de dichter zelf is, maar het werk van een anoniem dichter, vertaald door Slauerhoff. Nu is het weer terugvertaald, en zo wordt dit gedicht, dat zevenenzestig jaar lang in de Nederlandse taal bewaard is gebleven, hier teruggevoerd tot zijn wortels.

Mila Vidal Paletti
Vertaling Wouter Koek van Egmond